Çocuklarda Korkular

Korku, çocuğun gelişiminde beklenen bir misafirdir. Okul öncesinde karanlık, gürültülü ev aletleri, maskeli kişiler, “canavar”; ilkokulda köpek, asansör, fırtına, enjeksiyon… Bunlar yaşa uygun, adı konmuş kaçınmalardır. Çocuklarda korkular sayfası tam da bu belirli sahneleri anlatır: Karanlık oda, köpek, tuvalet, asansör, belirli bir ses. Çocuklarda kaygı ise birden fazla alana yayılan “ya olursa” halidir. İkisi iç içe gelebilir; yine de kapıdaki mesele farklıdır. Korkuda çocuk neyden kaçtığını çoğunlukla gösterir. Kaygıda kaçılan şey dağılır.

Korku, tehlikeyi haber veren bir sistemdir. Zorluk; tehlikenin gerçekçi olmadığı bir sahnede sistemin susmaması, kaçınmanın evi ve günü daraltmasıdır. Işık hiç sönmez, parkta köpek olan yola girilmez, tuvalete yalnız gidilmez, asansör merdivenle değiştirilir. Ebeveyn de korumak ister: “Tamam, lamba açık kalsın, o sokaktan gitmeyelim.” Kısa vadede barış gelir; uzun vadede korku, kaçınıldıkça büyür. Çalışmanın kalbi, çocuğu korkuya zorla itmek değil; korkulan şeye küçük, öngörülebilir adımlarla yaklaşabilecek bir ilişki kurmaktır.

Gece korkuları ayrı bir sahne kurar. Yalnız uyuyamamak bazen ayrılık kaygısı ile karışır. Ayırt etmek için sorarız: Çocuk sizin odada olmanızı mı ister (bağ), yoksa ışığın, kapının, “altındaki şeyin” mi peşindedir (belirli korku)? İkisi birden de olabilir. Canavar, hırsız, deprem haberi, izlenen bir sahne… Korku bazen dışarıdan bir görüntüyle tutuşur. Oyun odasında bu görüntüler maske, hayvan, karanlık ev, kovalayan figür olarak tekrarlanır; zorla “anlat” demeden.

Köpek, arı, yüksek yer, su, enjeksiyon gibi korkular da aynı mantıkla ele alınır: Adı vardır, beden alarma geçer, kaçınma hayatı küçültür. “Korkacak bir şey yok” cümlesi bedeni ikna etmez. Çocuk, korkusunun küçümsenmediği ve yine de bir adım atılabileceği bir yetişkin arar. Terapi bu yetişkin konumunu hem odada hem ebeveyn görüşmesinde kurmaya çalışır.

Ebeveyn görüşmesinde korkunun haritasını çıkarırız: Ne zaman başladı, hangi sahnede yükselir, aile nasıl yanıt veriyor, gece düzeni nasıl, yakın zamanda izlenen bir görüntü ya da yaşanan bir olay var mı? Korkuyu “saçma” diye geçiştiren bir dil ile her kaçınmayı hemen kabul eden bir dil arasında ailenin nerede durduğunu anlamak, sonraki adımları belirler. Bu görüşme Kadıköy ofislerinde yüz yüze ya da online olabilir.

Çocukla oyun terapisi odasında korku çoğu zaman kendiliğinden sahneye çıkar: Karanlık ev, kovalayan hayvan, saklanan figür, ışığı açıp kapatan oyunlar. Ben çocuğu “korkunu oyna” diye yönlendirmem. Güvenli ilişkide bu sahneler geldiğinde onlara eşlik ederim. Oyun, korkulan şeye çocuğun seçtiği mesafeden bakmanın yoludur. Zorla yaklaştırma yoktur. Tempo, odadaki ilişkinin taşıyabileceği kadardır.

Ebeveynlerle evdeki küçük adımları konuşuruz. Gece lambasının bir tık kısılması, koridorda birlikte durup sonra çocuğun yatağa dönmesi, parkta köpeğe uzaktan bakıp geçmek… Adımlar çocuğun kaldırabileceğinden büyük tutulmaz. “Korkacak bir şey yok” yerine “korktun, buradayım, birlikte bir adım deniyoruz” dili bedene daha çok ulaşır. Korku geceye ve ayrılığa yapışmışsa ayrılık kaygısı izleğini de açarız; yayılmış bir endişe varsa çocuklarda kaygı sayfasındaki çerçeve devreye girebilir.