Bu alanda deneyimim
Tükenmişlik, özellikle kurumsal çalışanlar arasında yoğun gördüğüm bir tablo. MEF Okulları ve diğer kurumlarda çalıştığım yıllarda tükenmişlik dinamiklerini içeriden gözlemleme fırsatı buldum.
Stres, bir talep karşısında bedenin ve zihnin verdiği doğal tepkidir. Kısa süreli stres bizi harekete geçirir, performans gösterir. Ancak kronik stres — yani uzun süreli, çözümlenemeyen stres — bedenimizi ve ruhumuzu yıpratır. Tükenmişlik, bu kronik sürecin en ileri hâlidir.
Tükenmişlik (burnout) nedir?
Tükenmişlik; iş yaşamı, bakım verme (çocuk, hasta yakını), eğitim gibi uzun süreli talep gerektiren alanlarda yaşanan üç boyutlu bir sendromdur:
- Duygusal tükenme: “Enerjim bitti” hissi, kalkmak için güç bulamama
- Duyarsızlaşma: İnsanlara, işe, çevreye karşı mesafelenme, “umursamazlaşma”
- Başarı duygusunda azalma: “Yaptıklarım anlamsız”, “ne yapsam yetmiyor”
Tükenmişlik ani değil, aylar hatta yıllar içinde gelişir. Çoğu zaman kişi fark edene kadar sinir sistemi uzun süredir alarm hâlindedir.
Fiziksel belirtiler
- Kronik yorgunluk — uyusanız bile dinlenmiş hissetmemek
- Baş ağrıları, kas gerginlikleri
- Mide-bağırsak şikayetleri
- Uyku ve iştah düzensizliği
- Hastalıklara karşı bağışıklığın düşmesi
- Kalp çarpıntısı, kan basıncı değişiklikleri
Duygusal ve davranışsal belirtiler
- Kolay sinirlenme, kısa fitilli olma
- Anlamsızlık ve umutsuzluk
- Konsantrasyon güçlüğü, karar vermekte zorlanma
- Sosyal çekilme — “insanlarla uğraşamam”
- Alkol, yeme, sosyal medya gibi “kaçış” davranışlarında artış
- Pazartesi sendromu — hafta sonu bile kaygıya kapılma
Neden kronikleşir?
Tükenmişliğin arkasında çoğu zaman birkaç faktör bir arada bulunur:
- Aşırı iş yükü ve kontrolsüzlük hissi
- Adaletsiz hissedilen bir çalışma ortamı
- Takdir eksikliği
- Değerlerle çelişen işi yapmaya devam etmek
- “Hayır” diyememek ve sınır koyamamak
- Mükemmeliyetçilik — “yetmez” hissi
- Dinlenmeye izin verememek
Terapide neler yapıyoruz?
Tükenmişlik çalışması tek boyutlu değildir. Birlikte ele aldığımız alanlar:
- Mevcut durumu haritalandırma. Nereden başlayıp buraya geldik, hangi faktörler katkıda bulundu.
- Beden kaynaklarını geri kazandırma. Uyku, nefes, beslenme, hareket.
- Sınır çalışması. “Hayır” diyebilme, iş-özel yaşam ayrımı, dinlenme hakkı.
- İçsel eleştirmen üzerine çalışma. “Daha fazlasını yapmalıyım” sesinin kaynağı.
- Değerleri yeniden görme. Hangi değerler için bu yoğunluğa katlanıyorum, bunlar hâlâ geçerli mi?
Çalışma, kişinin ihtiyacına göre BDT ya da psikodinamik yaklaşım ile sürdürülebilir. Tükenmişlik altında birikmiş eski yaraları olanlarla EMDR ile de çalışırız.
İlgili sayfalar: Kaygı, duygu düzenleme, özgüven.
Ön görüşme ve randevu
Yukarıdaki konularda birlikte çalışmak için WhatsApp üzerinden kısa bir mesaj gönderebilir, uygun seans saatlerini birlikte planlayabiliriz. Yüz yüze seansları Kadıköy’deki ofisimde, uygun olmayan dönemlerde ise online olarak sürdürebiliriz.
Bu sayfa genel bilgi amaçlıdır ve kişisel bir değerlendirmenin yerine geçmez.