“Ders çalışmıyor, hiç oturmuyor, umursamıyor” — ergen çocuklu ailelerin en çok ettiği cümlelerden biri. Oysa akademik motivasyon, çoğu zaman üretilebilir değil beslenebilir bir şeydir. Bir ergende motivasyon düştüğünde, bunu bir karakter eksikliği olarak değil, altında yatan dinamikleri anlamanın bir fırsatı olarak görmek gerekir.

İçsel motivasyon vs dışsal motivasyon

Dışsal motivasyon, dış kaynaklı ödül ya da ceza ile çalışır: “iyi not alırsan telefon açık”, “düşük not alırsan ceza”. Kısa vadede çalışır ama uzun vadede ergenin “ben neden çalışıyorum” sorusunu çürütür.

İçsel motivasyon, ergenin kendi hedefi, merakı, değerleri üzerinden gelir. İçsel motivasyonu olan ergen, ödül olmasa da çalışır. Hedefimiz, dışsal motivasyonu azaltıp içsel motivasyonu desteklemektir.

Motivasyon düşmesinin olası nedenleri

• Belirsiz hedef: “Ne için çalıştığımı bilmiyorum”
• Yüksek baskı: Mükemmeliyetçilik → “nasılsa olmayacak” kaçınması
• Önceki başarısızlıklar: İşlenmemiş hayal kırıklıkları
• Depresyon: Enerji ve ilgi kaybı — ciddi bir faktör
• Dikkat ve odaklanma güçlüğü: Çalışmayı başlatma zorluğu
• Ergenlik gelişimi: Kimlik arayışı — “ben kimim” sorusunun önceliği
• Sosyal ağ: Akran grubunun çalışma kültürü
• Uyku ve besleniş: Fiziksel durum zihinsel performansı doğrudan etkiler

Ebeveynin yaklaşımı

Yapılmaması gerekenler

• “Sen de şöyle olsan ne iyi olurdu” cümleleri
• Karşılaştırma — kardeş, akran, komşu çocuğu
• Sürekli denetleme ve “ders çalıştın mı?” soruları
• Ceza-ödül sistemi dışsal motivasyonu artırır, içseli söndürür
• Çocuğun hedefini ebeveynin “hayali” ile değiştirmek

Yararlı yaklaşımlar

• Ergeni dinlemek — ne istiyor, neyden kaçıyor, ne hissediyor
• Çaba takdiri — sonuçtan çok sürece dikkat
• Kendi hedeflerini belirlemesine alan açmak
• Küçük başarıları görünür kılmak
• Dinlenme ve ara zamanlara saygı — “aylaklık” değil, beyin ihtiyacı

Terapide ne üzerinde çalışıyoruz?

• Altta yatan duygusal zorlukların değerlendirilmesi (kaygı, depresyon, özdeğer)
• Hedef belirleme becerisi — kısa, orta ve uzun vadeli
• Çalışma düzeni kurma
• Mükemmeliyetçilikle çalışma
• Dikkat ve odaklanma profilinin değerlendirilmesi (MOXO testi)
• Varsa önceki başarısızlıkların EMDR ile işlenmesi

İlgili sayfalar: Sınav kaygısı, akademik problemler, özgüven.

Randevu ve iletişim

Ergen çocuğunuzla ilgili sorularınız ve randevu talebiniz için WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz. Ergenin kendi talebiyle direkt başvurması da mümkündür ve çoğu zaman daha etkili bir süreç başlangıcı olur.

Bu sayfa genel bilgi içerir, bireysel değerlendirmenin yerine geçmez.